Przed Państwem sześćdziesiąty siódmy odcinek naszego cyklu Rozmowa z…, w której biorą udział Eksperci w branży laboratoryjnej i w ochronie środowiska.
Cykl ten nazwaliśmy: „Rozmowa z…”
CE2 Centrum Edukacji od 2003 roku współpracuje z ponad trzystoma Ekspertami, stąd też idea, aby przybliżyć Państwu ich sylwetki i porozmawiać jednocześnie o sprawach, które szczególnie teraz są ważne w naszej branży.
W dzisiejszym odcinku gościem Magdaleny Dziewa jest Michalina Chelińska:
Specjalistka w dziedzinie badań bezpieczeństwa mikrobiologicznego kosmetyków, łącząca szeroką wiedzę naukową z doświadczeniem w zarządzaniu akredytowaną pracownią mikrobiologiczną.
Autorka kilkunastu publikacji naukowych, które ukazały się w czasopismach branżowych. W swoich pracach skupia się na nowoczesnej metodyce badań mikrobiologicznych oraz innowacyjnych rozwiązaniach wspierających bezpieczne formułowanie i użytkowanie kosmetyków.
Czy wszystkie produkty kosmetyczne zostają poddane tym samym metodom mikrobiologicznym, czy istnieje standardowa droga badań mikrobiologicznych kosmetyków?
Nie wszystkie produkty kosmetyczne są testowane dokładnie w ten sam sposób, jednak istnieją ogólne standardy mikrobiologiczne, które określają dopuszczalne poziomy drobnoustrojów i procedury badawcze.
Podział produktów pod kątem wymagań mikrobiologicznych
Produkty kosmetyczne dzielimy na dwie kategorie:
- Produkty o niskim ryzyku mikrobiologicznym – np. kosmetyki na bazie alkoholu, anhydraty (produkty bezwodne), aerozole pod ciśnieniem, kosmetyki o wysokiej zawartości gliceryny lub substancji przeciwdrobnoustrojowych.
- Tutaj wymogi są mniej rygorystyczne, ponieważ środowisko produktu samo w sobie ogranicza rozwój mikroorganizmów.
- Produkty o wysokim ryzyku mikrobiologicznym – np. kosmetyki na bazie wody, kremy, mleczka, balsamy, produkty do oczu i okolic intymnych.
- Muszą spełniać surowsze normy, ponieważ istnieje większe ryzyko kontaminacji i rozwoju mikroorganizmów.
Podstawowe normy mikrobiologiczne w badaniach kosmetyków
W badaniach mikrobiologicznych kosmetyków stosuje się normy międzynarodowe, głównie:
- ISO 17516:2014 – określa maksymalne dopuszczalne limity mikroorganizmów w kosmetykach:
- Ogólna liczba bakterii mezofilnych: ≤1000 jtk/g lub ml
- Ogólna liczba drożdży i pleśni: ≤100 jtk/g lub ml
- Brak obecności patogenów: Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Candida albicans, Escherichia coli
- ISO 11930:2019 – określa skuteczność konserwacji (tzw. challenge test).
- ISO 21149:2017 – metody wykrywania bakterii tlenowych.
- ISO 16212:2017 – wykrywanie i liczenie drożdży oraz pleśni.
- Farmakopea Europejska – zawiera opis metod mikrobiologicznych.
Metody badania kosmetyków
Podstawowe testy mikrobiologiczne obejmują:
- Oznaczenie ogólnej liczby drobnoustrojów – określenie liczby bakterii, drożdży i pleśni metodą płytkową lub filtracyjną.
- Badania jakościowe – sprawdzenie obecności patogenów, np. Pseudomonas aeruginosa (groźna dla oczu), Staphylococcus aureus (może wywoływać infekcje skórne).
- Test skuteczności systemu konserwującego (challenge test, ISO 11930) – produkt kosmetyczny jest celowo zakażany mikroorganizmami, a następnie sprawdzana jest zdolność układu konserwującego do ich eliminacji w określonym czasie.
Jakie z punktu widzenia mikrobiologii są najważniejsze dokumenty, z którymi powinni zaznajomić się producenci i pracownicy laboratorium?
- Normy ISO
Najważniejsze normy związane z mikrobiologią kosmetyków:
- ISO 17516:2014 – określa maksymalne dopuszczalne poziomy mikroorganizmów w kosmetykach.
- ISO 11930:2019 – test skuteczności konserwantów (challenge test).
- ISO 21149:2017 – badanie liczby bakterii tlenowych.
- ISO 16212:2017 – oznaczanie obecności drożdży i pleśni.
- ISO 22716:2007 – Dobre Praktyki Produkcyjne (GMP) dla przemysłu kosmetycznego, obejmujące także zarządzanie higieną i kontrolą mikrobiologiczną.
- Farmakopea Europejska (Ph. Eur.)
- Zawiera opis metod badania czystości mikrobiologicznej oraz testów konserwacji stosowanych także w kosmetykach.
- Rozporządzenia i wytyczne prawne
- Rozporządzenie (WE) nr 1223/2009 – kluczowy dokument regulujący bezpieczeństwo kosmetyków w Unii Europejskiej.
- Opinie Komitetu SCCS (Scientific Committee on Consumer Safety) – dotyczą bezpieczeństwa składników konserwujących.
- Wytyczne organizacji międzynarodowych
- WHO (Światowa Organizacja Zdrowia) – wytyczne dotyczące jakości wody i higieny produkcji.
- FDA (Amerykańska Agencja Żywności i Leków) – regulacje dotyczące kosmetyków w USA.
Pracownicy laboratoriów mikrobiologicznych powinni znać te dokumenty, aby zapewnić prawidłową ocenę jakości kosmetyków.
Jakiego rodzaju zagrożenia mogą wystąpić w przypadku nieodpowiednio zakonserwowanego produktu kosmetycznego?
Brak odpowiednich konserwantów lub niewłaściwa ochrona mikrobiologiczna mogą prowadzić do poważnych konsekwencji, zarówno dla użytkowników, jak i samego produktu.
- Zakażenia i reakcje skórne
- Bakterie (np. Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus) – mogą powodować infekcje skóry, zapalenie spojówek, reakcje alergiczne.
- Grzyby i pleśnie (np. Candida albicans, Aspergillus spp.) – mogą prowadzić do infekcji grzybiczych skóry i błon śluzowych.
- Degradacja produktu kosmetycznego
Mikroorganizmy mogą:
- Zmieniać zapach, kolor i konsystencję kosmetyku.
- Powodować rozwarstwianie emulsji i wytrącanie osadów.
- Obniżać skuteczność składników aktywnych.
- Produkcja toksyn mikrobiologicznych
- Enterotoksyny Staphylococcus aureus – mogą powodować podrażnienia i reakcje alergiczne.
- Metabolity grzybów (np. mykotoksyny Aspergillus) – mogą być toksyczne dla skóry i układu oddechowego.
- Zagrożenie dla grup szczególnie wrażliwych
- Niemowlęta i osoby z obniżoną odpornością – są bardziej podatne na infekcje skórne i alergie wywołane przez zanieczyszczone kosmetyki.
- Produkty do oczu i okolic intymnych – jeśli są skażone, mogą prowadzić do poważnych infekcji.
Podsumowując, laboratoria mikrobiologiczne odgrywają kluczową rolę w ochronie zdrowia konsumentów i zapewnieniu jakości kosmetyków. Ich zadania obejmują:
- Kontrola jakości surowców
- Sprawdzanie czystości mikrobiologicznej surowców używanych do produkcji kosmetyków.
- Weryfikacja zgodności surowców z obowiązującymi normami (ISO, Farmakopea Europejska).
- Badania czystości mikrobiologicznej gotowych produktów
- Oznaczanie ogólnej liczby mikroorganizmów zgodnie z normą ISO 17516:2014.
- Wykrywanie obecności patogenów, np. Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus aureus, Candida albicans, Escherichia coli.
- Ocena skuteczności systemu konserwującego (challenge test)
- Przeprowadzanie testów konserwacji zgodnie z ISO 11930:2019, gdzie produkt jest celowo zakażany bakteriami i grzybami, a następnie sprawdzana jest skuteczność konserwantów.
- Optymalizacja składu kosmetyków w celu zapewnienia odpowiedniej ochrony mikrobiologicznej.
- Monitorowanie środowiska produkcji
- Badanie czystości mikrobiologicznej linii produkcyjnych, wody technologicznej, powietrza i powierzchni.
- Szkolenie pracowników z zakresu higieny pracy i zasad GMP (Dobre Praktyki Produkcyjne).
- Badania stabilności mikrobiologicznej
- Testowanie kosmetyków pod kątem zmian mikrobiologicznych w różnych warunkach przechowywania (temperatura, wilgotność).
- Przewidywanie okresu trwałości kosmetyku.
- Wsparcie w przypadku reklamacji i niezgodności
- Analiza próbek zwróconych przez konsumentów pod kątem zanieczyszczenia mikrobiologicznego.
- Identyfikacja źródeł skażenia i proponowanie działań korygujących.
Dzięki pracy laboratoriów mikrobiologicznych możliwe jest skuteczne zapobieganie zagrożeniom wynikającym z niewłaściwej konserwacji kosmetyków, co zapewnia bezpieczeństwo i wysoką jakość produktów dostępnych na rynku.
Jeśli zainteresował Cię ten temat, pracujesz w laboratorium kosmetycznym, jesteś pracownikiem technicznym, kierownikiem laboratorium lub producentem produktów kosmetycznych już 07.03 zapraszamy Cię na szkolenie, które prowadzi p. Michalina:
Metodologia badań mikrobiologicznych kosmetyków
ONLINE, 07.03.2025, 25/03/L/O1/MCH
📢 Zapisz się na szkolenia i bądź na bieżąco z kluczowymi zmianami w branży!
Zdobądź wiedzę, która przełoży się na doskonalenie systemu zarządzania jakością w Twoim laboratorium.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapraszamy do odsłuchania całej rozmowy.
Całość rozmowy znajdziesz na Youtube: https://youtu.be/W_-XwyKlxfE
Zapraszamy do CE2 Centrum Edukacji – skorzystaj z naszej oferty szkoleń rozwijających wiedzę i umiejętności – z kategorii Mikrobiologia i Biologia.