AI w laboratorium – jak przygotować laboratorium na cyfryzację i sztuczną inteligencję?
Sztuczna inteligencja w laboratorium nie zaczyna się od wyboru narzędzia AI. Zaczyna się znacznie wcześniej – od procesów, danych, sposobu ich przepływu i odpowiedzialności za informację. Czy polskie laboratoria są przygotowane na tę zmianę? Magdalena Dziewa z CE2 Centrum Edukacji rozmawia z Katarzyną Skibą, ekspertką w zakresie cyfryzacji laboratoriów i systemów LIMS.
Rozwój sztucznej inteligencji sprawił, że pytanie „czy AI pojawi się w laboratoriach?” powoli traci aktualność.
Znacznie ważniejsze staje się inne: w jaki sposób laboratorium powinno przygotować się na wykorzystanie sztucznej inteligencji, aby technologia rzeczywiście wspierała jego pracę, a nie wprowadzała kolejnych ryzyk?
To właśnie temu zagadnieniu poświęcona jest rozmowa Magdaleny Dziewy z Katarzyną Skibą – CEO CSMS, ekspertką zajmującą się cyfryzacją laboratoriów, zarządzaniem danymi i wdrażaniem systemów LIMS.
Link do rozmowy: https://youtu.be/m1nG7uEgTrM
AI w laboratorium nie jest już tylko tematem przyszłości
Laboratoria od wielu lat przechodzą proces cyfryzacji. Dane z aparatury pomiarowej, arkusze kalkulacyjne, systemy do zarządzania wynikami, elektroniczna dokumentacja, LIMS czy automatyczne generowanie raportów zmieniają sposób organizacji pracy.
Sztuczna inteligencja jest kolejnym etapem tej transformacji.
Nie oznacza to jednak, że wdrożenie nowej technologii automatycznie przyniesie laboratorium korzyści.
Jeżeli proces jest źle zaprojektowany, dane są rozproszone, część informacji jest wielokrotnie przepisywana, a odpowiedzialność za kolejne etapy nie została jasno określona, cyfryzacja może jedynie przenieść istniejący problem z papieru do systemu informatycznego.
To szczególnie ważna perspektywa dla kierownika laboratorium.
Zanim zaczniemy mówić o AI, trzeba porozmawiać o danych
Każde laboratorium produkuje ogromne ilości informacji. Dane pojawiają się od momentu przyjęcia zlecenia i próbki, przez realizację badania, zapisy z wyposażenia i obliczenia, aż po zatwierdzenie wyniku i wydanie sprawozdania.
Im więcej miejsc, w których dane są przepisywane, kopiowane lub przechowywane niezależnie od siebie, tym więcej punktów potencjalnego ryzyka.
Pytanie nie powinno więc brzmieć wyłącznie:
„Jak możemy wykorzystać AI?”
Najpierw warto zapytać:
„Czy wiemy, gdzie w naszym laboratorium powstają dane, kto z nich korzysta, w jaki sposób są zmieniane i czy potrafimy odtworzyć cały ich przepływ?”
Nieprzypadkowo jednym z zagadnień wystąpienia Katarzyny Skiby podczas XII Warsztatów będzie właśnie identyfikacja miejsc, w których dane w laboratorium „powstają i giną”. Oficjalny program obejmuje również rzeczywiste zastosowania AI, bariery wdrożeniowe oraz rolę LIMS w erze sztucznej inteligencji.
LIMS – system informatyczny czy fundament dalszej cyfryzacji?
System LIMS może integrować informacje dotyczące zleceń, próbek, metod, wyników, personelu czy raportowania. Jednak sam zakup systemu nie oznacza jeszcze cyfrowej transformacji.
Najpierw trzeba odpowiedzieć na pytanie, jak naprawdę funkcjonuje laboratorium.
Które działania są wykonywane ręcznie? Gdzie następuje ponowne przepisywanie informacji? Kto podejmuje decyzję? Kto ją zatwierdza? Jak laboratorium identyfikuje zmianę? Czy użytkownik może odtworzyć historię danych?
Dopiero dobrze rozpoznany i uporządkowany proces można bezpiecznie cyfryzować.
To istotne także w kontekście przyszłego wykorzystania AI. Sztuczna inteligencja jest bowiem w ogromnej mierze zależna od jakości, kompletności i struktury danych, które otrzymuje.
Katarzyna Skiba od ponad 15 lat pracuje z laboratoriami nad porządkowaniem procesów, zarządzaniem danymi oraz przygotowywaniem wdrożeń systemowych. Bardzo wyraźnie należy podkreślić konieczność projektowania LIMS tak, aby system wspierał laboratorium, zamiast przenosić jego dotychczasowe problemy do środowiska cyfrowego.
Gdzie sztuczna inteligencja może znaleźć zastosowanie w laboratorium?
Potencjał jest duży. AI może w przyszłości – a w części organizacji już dzisiaj – wspierać analizowanie zbiorów danych, wyszukiwanie informacji, identyfikowanie nietypowych zdarzeń, automatyzację powtarzalnych czynności, przygotowywanie zestawień czy pracę z dokumentacją.
Nie oznacza to jednak przekazania technologii odpowiedzialności za wynik badania.
I tutaj pojawia się jedna z najważniejszych kwestii dla kierownika laboratorium: różnica pomiędzy wykorzystaniem narzędzia wspomagającego pracę a oddaniem narzędziu kontroli nad procesem, którego wiarygodność musi być zapewniona przez laboratorium.
W laboratorium akredytowanym każda technologia powinna być rozpatrywana także z punktu widzenia jakości danych, możliwości nadzorowania procesu, bezpieczeństwa informacji, kompetencji użytkowników oraz wpływu rozwiązania na wiarygodność wyniku.
Dlatego dyskusja o AI nie jest wyłącznie dyskusją informatyczną. Jest również rozmową o zarządzaniu laboratorium.
Największym wyzwaniem może nie być technologia
Nowoczesne rozwiązania informatyczne rozwijają się bardzo szybko. Zmiana organizacji pracy ludzi przebiega znacznie wolniej.
Kierownik musi zatem brać pod uwagę nie tylko możliwości techniczne nowego systemu, ale również przygotowanie zespołu.
Czy pracownicy rozumieją, dlaczego zmienia się sposób pracy? Czy wiedzą, które dane mają znaczenie krytyczne? Czy potrafią ocenić wynik wygenerowany lub przetworzony przez narzędzie? Czy zachowana pozostaje kontrola człowieka?
AI może przyspieszyć niektóre procesy. Nie zastąpi jednak dobrze zaprojektowanego systemu zarządzania, kompetencji personelu ani odpowiedzialności kierownictwa.
Kierownik laboratorium XXI wieku musi rozumieć technologię – ale nie musi być informatykiem
To jedna z ważniejszych zmian roli współczesnego kierownika.
Nie chodzi o to, aby osoba zarządzająca laboratorium potrafiła programować system LIMS albo budować modele sztucznej inteligencji.
Powinna natomiast potrafić postawić właściwe pytania.
Jakie dane będzie wykorzystywał system?
Co dzieje się z informacją po jej wprowadzeniu?
Kto posiada uprawnienia do jej zmiany?
Jak można zweryfikować działanie rozwiązania?
Jakie ryzyko pojawia się w przypadku błędu?
Czy technologia rzeczywiście rozwiązuje problem laboratorium?
To właśnie na tym poziomie cyfryzacja staje się zagadnieniem zarządczym.
Od cyfryzacji do AI – temat na XII Warsztatach dla Kierowników Laboratoriów XXI wieku
Rozmowa Magdaleny Dziewy z Katarzyną Skibą jest zapowiedzią jednego z tematów XII Warsztatów dla Kierowników Laboratoriów XXI wieku, które odbędą się 6–9 października 2026 r. w Hotelu Galaxy w Krakowie pod patronatem Polskiego Centrum Akredytacji.
8 października Katarzyna Skiba poprowadzi sesję:
„Od cyfryzacji do AI – jak przygotować laboratorium na kolejną rewolucję”.
W programie znajdą się: przyczyny wchodzenia AI do laboratoriów, przepływ danych, realne zastosowania sztucznej inteligencji, bariery wdrożeniowe, rola LIMS oraz przygotowanie organizacji do dalszej cyfryzacji.
Ale tegoroczne Warsztaty nie ograniczają się do technologii. Program łączy zagadnienia PN-EN ISO/IEC 17025:2018-02, integralności danych, niezgodności i prac niezgodnych z wymaganiami, odpowiedzialności w badaniach regulowanych prawnie, budowania zespołu oraz prawa pracy. Dzięki temu kierownik może spojrzeć na laboratorium jako na jeden system, w którym technologia, jakość, ludzie i odpowiedzialność są ze sobą bezpośrednio powiązane.
Czy Twoje laboratorium jest gotowe na kolejny etap?
Nie trzeba czekać, aż sztuczna inteligencja stanie się standardowym elementem systemów laboratoryjnych.
Warto już teraz sprawdzić, czy laboratorium ma uporządkowane procesy, czy zachowuje kontrolę nad danymi i czy zespół jest przygotowany do pracy w coraz bardziej cyfrowym środowisku.
Obejrzyj rozmowę Magdaleny Dziewy z Katarzyną Skibą, a następnie spotkajmy się w Krakowie podczas XII Warsztatów dla Kierowników Laboratoriów XXI wieku.
Kraków | Hotel Galaxy | 6–9 października 2026 r.
FAQ
Czym są Europejskie Warsztaty Emisyjne?
Europejskie Warsztaty Emisyjne to specjalistyczne wydarzenie poświęcone pomiarom emisji, monitoringowi ciągłemu, wymaganiom prawnym oraz praktycznym problemom związanym z oceną i raportowaniem emisji do środowiska. XVII edycja Warsztatów odbędzie się w Krakowie w dniach 26–29 października 2026 r. i połączy obrady eksperckie z częścią studyjną na terenie krakowskiej Ekospalarni.
Jakie zmiany związane z dyrektywą IED2 będą istotne dla prowadzących instalacje?
Jednym z kluczowych zagadnień jest sposób ustalania dopuszczalnych wielkości emisji oraz późniejszej oceny ich dotrzymania. Coraz większe znaczenie będzie miało nie tylko odniesienie do zakresu BAT-AEL, ale również uzasadnienie poziomu emisji możliwego do osiągnięcia przez konkretną instalację, z uwzględnieniem jej uwarunkowań technicznych i technologicznych.
Co oznacza BAT-AEL?
BAT-AEL (BAT-Associated Emission Levels) to poziomy emisji powiązane z najlepszymi dostępnymi technikami BAT. Są one określane w konkluzjach BAT i stanowią istotny punkt odniesienia przy ustalaniu warunków emisji dla instalacji objętych pozwoleniem zintegrowanym.
Czy górna wartość zakresu BAT-AEL może być automatycznie przyjmowana jako wartość dopuszczalna emisji?
Podejście do ustalania dopuszczalnych wielkości emisji zmienia się wraz z wdrażaniem nowych wymagań IED. Istotne staje się wykazanie, jaki poziom emisji jest rzeczywiście osiągalny przez konkretną instalację i z czego wynika przyjęta wartość. Dlatego samo odwołanie się do górnej granicy zakresu BAT-AEL może nie wyczerpywać kwestii wymagających analizy i uzasadnienia.
Na czym ma polegać nowa metoda oceny zgodności z dopuszczalnymi wielkościami emisji?
Zmieniona dyrektywa IED przewiduje ustanowienie przez Komisję Europejską metody oceny zgodności z dopuszczalnymi wielkościami emisji określonymi w pozwoleniu w normalnych warunkach eksploatacji. Ma ona obejmować m.in. sposób wyznaczania zwalidowanych średnich wartości emisji oraz uwzględniania niepewności pomiaru i częstotliwości przekroczeń.
Czym różnią się NOC i OTNOC?
NOC (Normal Operating Conditions) oznacza normalne warunki eksploatacji instalacji. OTNOC (Other Than Normal Operating Conditions) odnosi się natomiast do warunków innych niż normalne warunki eksploatacji. Rozróżnienie tych stanów jest istotne m.in. przy kwalifikowaniu danych emisyjnych oraz ocenie zgodności z wymaganiami określonymi dla normalnej pracy instalacji.
Czy rozruch i zatrzymywanie instalacji są zaliczane do NOC czy OTNOC?
Rozruch, zatrzymywanie oraz określone sytuacje zakłóceniowe i awaryjne mogą wiązać się z warunkami innymi niż normalna eksploatacja. Ich prawidłowa kwalifikacja wymaga jednak uwzględnienia przepisów, warunków pozwolenia oraz specyfiki konkretnej instalacji. Jednym z tematów XVII Europejskich Warsztatów Emisyjnych będzie właśnie praktyczne określanie granic pomiędzy NOC i OTNOC.
Dlaczego prawidłowy wynik analizatora nie zawsze oznacza prawidłowy raport emisyjny?
Dane z analizatora przed pojawieniem się w końcowym raporcie mogą być przeliczane, walidowane, uśredniane, kwalifikowane oraz przypisywane do konkretnych stanów pracy instalacji. Na końcowy wynik wpływa więc nie tylko sam analizator, ale cały łańcuch przetwarzania danych – od pomiaru, przez automatykę i komputer emisyjny, aż po raportowanie.
Co to jest CEMS i jakie znaczenie ma w monitoringu emisji?
CEMS (Continuous Emissions Monitoring System) to system ciągłego monitoringu emisji. Umożliwia ciągły pomiar określonych parametrów i substancji emitowanych przez instalację. Jego prawidłowe funkcjonowanie ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności danych wykorzystywanych do oceny pracy instalacji i wykazywania zgodności z wymaganiami emisyjnymi.
Czy komputery emisyjne będą wymagały dostosowania do nowych zasad oceny zgodności?
Nowe zasady mogą mieć wpływ na sposób walidowania, uśredniania, kwalifikowania i raportowania danych emisyjnych. Dlatego operatorzy instalacji oraz dostawcy systemów powinni przeanalizować, czy stosowane obecnie algorytmy i konfiguracje komputerów emisyjnych będą odpowiadały przyszłym wymaganiom.
Jakie znaczenie dla systemów monitoringu emisji ma norma PN-EN 17255-1?
PN-EN 17255-1 odnosi się do systemów pozyskiwania i przetwarzania danych wykorzystywanych w monitoringu emisji ze źródeł stacjonarnych. W kontekście nowych zasad oceny zgodności istotnym zagadnieniem staje się sposób wykorzystania określonych w niej rozwiązań i algorytmów w systemach przetwarzających dane emisyjne.
Kogo dotyczą zmiany w zasadach oceny i raportowania emisji?
Zmiany są istotne nie tylko dla laboratoriów emisyjnych. Powinni się nimi zainteresować również prowadzący instalacje, specjaliści ds. ochrony środowiska, administracja i organy kontrolne, projektanci instalacji oraz producenci i dostawcy CEMS, AMS, komputerów emisyjnych i oprogramowania.
Jak przygotować system monitoringu emisji do nowych wymagań?
Warto przeanalizować cały łańcuch danych – od pomiaru i danych procesowych, przez ich walidację, przeliczenia i uśrednianie, aż po kwalifikację stanów pracy oraz raportowanie. Istotna jest również weryfikacja komunikacji pomiędzy systemami pomiarowymi, automatyką procesową i komputerem emisyjnym.
Jakie tematy będą omawiane podczas XVII Europejskich Warsztatów Emisyjnych?
Program obejmuje m.in. nowe zasady oceny zgodności z dopuszczalnymi wielkościami emisji, BAT-AEL, NOC i OTNOC, systemy CEMS i komputery emisyjne, algorytmy PN-EN 17255-1, pomiary okresowe i ciągłe, dobór aparatury oraz praktyczne problemy związane z wiarygodnością danych emisyjnych.
Kto powinien wziąć udział w XVII Europejskich Warsztatach Emisyjnych?
Wydarzenie jest skierowane m.in. do przedstawicieli zakładów przemysłowych, specjalistów ds. ochrony środowiska, laboratoriów emisyjnych, administracji, inspekcji ochrony środowiska, projektantów oraz dostawców systemów CEMS, AMS, komputerów emisyjnych i oprogramowania.
Gdzie i kiedy odbędą się XVII Europejskie Warsztaty Emisyjne?
XVII Europejskie Warsztaty Emisyjne odbędą się 26–29 października 2026 r. w Krakowie. Program obejmuje część konferencyjno-warsztatową oraz część studyjną na terenie krakowskiej Ekospalarni.
Dlaczego warto uczestniczyć w Europejskich Warsztatach Emisyjnych 2026?
Warsztaty pozwolą spojrzeć na nowe wymagania jednocześnie z perspektywy prawa, pomiarów, eksploatacji instalacji, automatyki i systemów raportowania. Dodatkową wartością będzie możliwość wymiany doświadczeń pomiędzy przemysłem, laboratoriami, administracją, inspekcją oraz dostawcami technologii, a także skonfrontowania omawianych zagadnień z rzeczywistą instalacją podczas części studyjnej.
Masz pytania? Zadzwoń. Chętnie udzielimy odpowiedzi.
Zapraszamy do CE2 Centrum Edukacji – skorzystaj z naszej oferty szkoleń rozwijających wiedzę i umiejętności – z kategorii Badania środowiskowe – CE2 Centrum Edukacji