W wielu laboratoriach wyposażenie do pomiaru objętości – pipety, biurety, kolby miarowe czy cylindry klasy A – traktowane jest jako „oczywisty” element infrastruktury. Sprzęt jest, działa, ma świadectwo wzorcowania… temat wydaje się zamknięty.
A jednak właśnie w tym obszarze podczas audytów pojawia się zaskakująco dużo niezgodności.
Dlaczego?
1️⃣ Spójność pomiarowa – często deklarowana, rzadko realnie analizowana
Zgodnie z wymaganiami m.in. PN-EN ISO 8655-6:2022-11 oraz PN-EN ISO 4787:2022-06, laboratorium powinno zapewnić referencyjną procedurę sprawdzania objętości (najczęściej metodą grawimetryczną), udokumentowaną i powiązaną z jednostkami SI.
W praktyce jednak pojawiają się pytania:
Czy procedura grawimetryczna jest zgodna z aktualnym wydaniem normy?
Czy uwzględniane są poprawki na temperaturę, gęstość, parowanie?
Czy niepewność pomiaru objętości jest realnie oszacowana i uwzględniona w budżecie niepewności metody?
Brak odpowiedzi na te pytania oznacza ryzyko podważenia wyników badań.
2️⃣ Klasa A ≠ brak konieczności kontroli
Szkło pomiarowe klasy A daje określoną tolerancję producenta. To nie oznacza jednak, że:
nie wymaga sprawdzeń w trakcie użytkowania, nie podlega nadzorowi,
może być używane bez oceny jego wpływu na wynik badania.
Norma PN-EN ISO 10012:2004 jasno wskazuje na konieczność zarządzania procesami pomiarowymi i wyposażeniem pomiarowym w sposób systemowy.
W wielu laboratoriach problemem nie jest brak sprzętu, lecz brak logicznego systemu jego monitorowania.
3️⃣ Harmonogram wzorcowań – między kosztem a ryzykiem
Często spotyka się dwa skrajne podejścia:
„Wzorcujemy wszystko co rok, bo tak zawsze było”
„Wzorcujemy tylko wtedy, gdy coś się zepsuje”
Tymczasem wytyczne ILAC-G24:2022 wskazują na potrzebę analizy ryzyka i racjonalnego ustalania odstępów między wzorcowaniami.
Brak takiej analizy prowadzi albo do niepotrzebnych kosztów, albo do realnego zagrożenia wiarygodności wyników.
4️⃣ Technika pipetowania – niedoceniane źródło błędu
Nawet najlepiej wzorcowana pipeta nie gwarantuje poprawnego wyniku, jeśli:
personel nie stosuje prawidłowej techniki, nie uwzględnia wpływu temperatury próbki, nie rozróżnia wymagań dla pipet stało- i zmiennoobjętościowych, nie prowadzi kontroli międzykalibracyjnej.
W badaniach mikrobiologicznych czy analizie śladowej błąd objętości może mieć bezpośredni wpływ na decyzję o zgodności wyrobu.
5️⃣ Audyty – gdzie najczęściej pojawiają się niezgodności?
Najczęstsze problemy w obszarze wyposażenia do pomiaru objętości:
brak referencyjnej procedury pomiaru grawimetrycznego,
brak uzasadnienia częstotliwości wzorcowań,
niespójne zapisy z kontroli wewnętrznych,
brak analizy wpływu błędu objętości na wynik końcowy,
nieaktualne odniesienia normatywne.
To obszar, który wydaje się techniczny i „mały”, ale w praktyce może podważyć cały system zarządzania jakością.
Chcesz dowiedzieć się więcej? Zapraszamy do odsłuchania całej rozmowy.
Masz pytania? Zadzwoń. Chętnie udzielimy odpowiedzi.
Zapraszamy do CE2 Centrum Edukacji – skorzystaj z naszej oferty szkoleń rozwijających wiedzę i umiejętności – z kategorii Metrologia i kompetencje